Κατασκοπεία του Ανατολικού Μπλοκ στις Βρετανικές Βάσεις Κύπρου

Οι βρετανικές στρατιωτικές βάσεις στην Κύπρο και οι συνοδοί δυτικές εγκαταστάσεις αποτελούσαν στόχο ύψιστης προτεραιότητας για τις μυστικές υπηρεσίες της Τσεχοσλοβακίας (StB) και του Ανατολικού Μπλοκ[cite: 4, 7, 11]. Στις βρετανικές βάσεις (όπως στη Δεκέλεια) λειτουργούσαν δύο σταθμοί ηλεκτρονικής κατασκοπείας (signal intelligence stations) με αποστολή τον εντοπισμό και την ανάλυση των σοβιετικών και μεσανατολικών ηλεκτρονικών επικοινωνιών[cite: 12, 15]. Παράλληλα, στο όρος Τρόοδος και στο όρος Όλυμπος υπήρχαν σταθμοί υποκλοπών και ισχυρά ραντάρ της RAF, καθιστώντας το νησί κρίσιμο τηλεπικοινωνιακό κόμβο για το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ[cite: 12, 15].

Η στρατηγική του Ανατολικού Μπλοκ αποσκοπούσε στην αποτροπή της ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ, στην υπονόμευση της συνοχής της νοτιοανατολικής πτέρυγας της συμμαχίας και στη χρησιμοποίηση της Κύπρου εν μέσω Ψυχρού Πολέμου[cite: 1, 18]. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η StB οργάνωσε συγκεκριμένες κατασκοπευτικές επιχειρήσεις, προσπάθειες υποκλοπών και παρακολούθησης:

1. Η Επιχείρηση «κοριός» στη Λέσχη Βρετανών Αξιωματικών (Επιχείρηση ERSU)

Το 1981, η StB σχεδίασε μια εξαιρετικά ευαίσθητη επιχείρηση υποκλοπής με τη στρατολόγηση ενός Κυπρίου με το κωδικό όνομα ERSU (Χρίστου), ο οποίος εργαζόταν σε λέσχη όπου σύχναζαν Βρετανοί στρατιωτικοί[cite: 1, 2].

• Η μέθοδος: Η στρατολόγηση έγινε με τη μέθοδο της «ξένης σημαίας» (foreign-flag recruitment), καθώς ο Χρίστου πίστευε ψευδώς ότι παρείχε πληροφορίες σε μια διεθνή ειρηνιστική οργάνωση που αγωνιζόταν για το κλείσιμο των βρετανικών βάσεων[cite: 1, 2].
• Ο στόχος: Ο πραγματικός στόχος της StB ήταν να χρησιμοποιήσει τον ERSU προκειμένου να τοποθετήσει συσκευή υποκλοπής (κοριό) εντός της λέσχης αξιωματικών των Βρετανών[cite: 1, 2].
• Η κατάληξη: Το σχέδιο αυτό τελικά ματαιώθηκε λόγω έλλειψης του κατάλληλου τεχνικού εξοπλισμού στη Λευκωσία[cite: 1, 2].

2. Η Εκπαίδευση του «ARCH» (Παύλου Φλουρέντζου) στις Υποκλοπές

Ο αρχαιολόγος Παύλος Φλουρέντζος, ο οποίος σπούδαζε στην Τσεχοσλοβακία κατόπιν εισήγησης του ΑΚΕΛ, στρατολογήθηκε το 1975 με το κωδικό όνομα ARCH[cite: 1, 3, 17, 19].

• Η εκπαίδευση: Πριν από την επιστροφή του στην Κύπρο, ο ARCH στάλθηκε σε κρυφή εγκατάσταση της StB στην Τσεχοσλοβακία, όπου εκπαιδεύτηκε συστηματικά σε τεχνικές παρακολούθησης, τηλεφωνικές υποκλοπές (telephone interception) και έλεγχο/λογοκρισία της αλληλογραφίας[cite: 1, 3, 17, 19].
• Η κατάληξη: Αν και επέστρεψε στην Κύπρο εκπαιδευμένος για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων, η συνεργασία του τερματίστηκε τελικά το 1985 λόγω της χαμηλής ποιότητας των πληροφοριών που παρείχε[cite: 1, 3, 17, 19].

3. Η Διείσδυση στις Βάσεις Δεκέλειας μέσω του «BELIS» (Παύλου Στόκκου)

Ο Παύλος Στόκκος, πρώην αστυνομικός διοικητής Λάρνακας και εκπαιδευμένος από το FBI και τις βρετανικές αρχές, στρατολογήθηκε το 1978 με την κωδική ονομασία BELIS[cite: 2, 3, 5, 8, 30].

• Ο πληροφοριοδότης: Το κατασκοπευτικό του ενδιαφέρον για την StB ήταν ιδιαίτερα υψηλό, καθώς είχε δικό του πληροφοριοδότη μέσα στην Κυπριακή Αστυνομία στη βρετανική βάση της Δεκέλειας[cite: 5, 8, 30]. Αυτό του έδινε άμεση πρόσβαση σε απόρρητα αστυνομικά αρχεία και μητρώα οχημάτων[cite: 5, 8, 30].
• Η αποστολή: Παρείχε πληροφορίες για την οργανωτική δομή της ΚΥΠ, τις δραστηριότητες της ΕΟΚΑ Β', καθώς και για την ασφάλεια των πρεσβειών των ΗΠΑ, της Βρετανίας και του Ισραήλ[cite: 2, 3, 5, 8, 30].
• Η κατάληξη: Η συνεργασία του διακόπηκε απότομα το 1982 όταν διέρρευσαν πληροφορίες ότι συνεργαζόταν παράλληλα και με την ισραηλινή μυστική υπηρεσία Μοσάντ[cite: 2, 3, 5, 8].

4. Άλλες Επιχειρήσεις Παρακολούθησης του ΝΑΤΟ και «Ενεργά Μέτρα»

• Παρακολούθηση του ΝΑΤΟ (Υπόθεση DOPAL): Ο Χάρης Βωβίδης (DOPAL), επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου, παρείχε κατά τον Πόλεμο του Yom Kippur (1973) πληροφορίες για τις δραστηριότητες των χωρών του ΝΑΤΟ στην Κύπρο[cite: 3, 5, 8]. Συμμετείχε επίσης σε ενεργά μέτρα της StB κατά του Ισραήλ και παρείχε πληροφορίες από συσκέψεις της κυβέρνησης και του προεδρικού γραφείου[cite: 3, 5, 8]. (Πάντως, ο ίδιος ο κ. Βωβίδης έχει διαψεύσει κατηγορηματικά οποιαδήποτε συνεργασία με ξένες υπηρεσίες, τονίζοντας ότι οι ενέργειές του απέβλεπαν αποκλειστικά στο εθνικό συμφέρον της Κύπρου)[cite: 3, 5, 8].
• Προπαγάνδα κατά των Βάσεων (Υπόθεση SUKRAN): Ο πρώην Υπουργός Παιδείας Χρυσόστομος Σοφιανός (SUKRAN) δημοσίευε στην εβδομαδιαία εφημερίδα του Κυπριακή ενεργά μέτρα της StB που προωθούσαν τη μη ευθυγράμμιση και την αποστρατιωτικοποίηση της Κύπρου με αντάλλαγμα οικονομική αποζημίωση[cite: 1, 3].
• Αποστολές Εξωτερικού (Υπόθεση KARATS): Ο Κωνσταντίνος Καρατσιώλης (KARATS / DÁMA) παρείχε πληροφορίες για τις πολιτικές πεποιθήσεις άλλων Κυπρίων φοιτητών και εκτέλεσε αποστολές στο εξωτερικό[cite: 1, 3].

Πίνακας Πηγών & Αναφορών