Με βάση τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία των μυστικών υπηρεσιών της Τσεχοσλοβακίας (StB) που έφερε στο φως ο ερευνητής Jan Koura, εντοπίζεται μια σειρά Κυπρίων που στρατολογήθηκαν ή λειτούργησαν ως συνεργάτες και πληροφοριοδότες[cite: 1, 2, 5, 8, 15]:
Ντίνος Κωνσταντίνου (Κωδική ονομασία: CANDA)
Βουλευτής του ΑΚΕΛ[cite: 1, 5]. Σπούδασε οικονομικά στην Πράγα και η σύζυγός του, τσεχοσλοβακικής καταγωγής, εργαζόταν ως γραμματέας στην πρεσβεία της Τσεχοσλοβακίας στη Λευκωσία[cite: 1]. Αναβαθμίστηκε σε «εμπιστευτική επαφή» το 1977[cite: 1]. Παρείχε εξαιρετικά πολύτιμες πληροφορίες από συζητήσεις στο προεδρικό γραφείο και από απόρρητες κοινοβουλευτικές συναντήσεις, προτού η συνεργασία του τερματιστεί το 1981[cite: 1, 5].
Βουλευτής του ΑΚΕΛ[cite: 1, 5]. Σπούδασε οικονομικά στην Πράγα και η σύζυγός του, τσεχοσλοβακικής καταγωγής, εργαζόταν ως γραμματέας στην πρεσβεία της Τσεχοσλοβακίας στη Λευκωσία[cite: 1]. Αναβαθμίστηκε σε «εμπιστευτική επαφή» το 1977[cite: 1]. Παρείχε εξαιρετικά πολύτιμες πληροφορίες από συζητήσεις στο προεδρικό γραφείο και από απόρρητες κοινοβουλευτικές συναντήσεις, προτού η συνεργασία του τερματιστεί το 1981[cite: 1, 5].
Χριστόφορος Ιωαννίδης (Κωδική ονομασία: FAHR / FAHRI)
Αναπληρωτής Προϊστάμενος του Διεθνούς Τμήματος του ΑΚΕΛ και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος[cite: 1, 15]. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα[cite: 15]. Στρατολογήθηκε το 1981 και συνεργάστηκε εν γνώσει του και πρόθυμα, λόγω της ιδεολογικής του συμπάθειας προς την Τσεχοσλοβακία[cite: 15]. Το 1986 ορίστηκε εκπρόσωπος του ΑΚΕΛ στο περιοδικό «Problems of Peace and Socialism» στην Πράγα, και η συνεργασία του διήρκεσε μέχρι τον Νοέμβριο του 1989[cite: 1, 15].
Αναπληρωτής Προϊστάμενος του Διεθνούς Τμήματος του ΑΚΕΛ και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος[cite: 1, 15]. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα[cite: 15]. Στρατολογήθηκε το 1981 και συνεργάστηκε εν γνώσει του και πρόθυμα, λόγω της ιδεολογικής του συμπάθειας προς την Τσεχοσλοβακία[cite: 15]. Το 1986 ορίστηκε εκπρόσωπος του ΑΚΕΛ στο περιοδικό «Problems of Peace and Socialism» στην Πράγα, και η συνεργασία του διήρκεσε μέχρι τον Νοέμβριο του 1989[cite: 1, 15].
Σταύρος Αγγελίδης (Κωδική ονομασία: AKRIS)
Δημοσιογράφος της εφημερίδας «Χαραυγή» (κομματικό όργανο του ΑΚΕΛ) και ανταποκριτής του Τσεχοσλοβακικού Πρακτορείου Ειδήσεων (ČTK) στην Κύπρο κατά τη δεκαετία του 1960[cite: 1, 5, 15]. Επιστρατεύτηκε το 1978 και συνεισέφερε κυρίως στους τομείς της συλλογής πληροφοριών και της εκτέλεσης «ενεργών μέτρων» (προπαγάνδας) μέχρι το 1989[cite: 1, 5, 15].
Δημοσιογράφος της εφημερίδας «Χαραυγή» (κομματικό όργανο του ΑΚΕΛ) και ανταποκριτής του Τσεχοσλοβακικού Πρακτορείου Ειδήσεων (ČTK) στην Κύπρο κατά τη δεκαετία του 1960[cite: 1, 5, 15]. Επιστρατεύτηκε το 1978 και συνεισέφερε κυρίως στους τομείς της συλλογής πληροφοριών και της εκτέλεσης «ενεργών μέτρων» (προπαγάνδας) μέχρι το 1989[cite: 1, 5, 15].
Κωνσταντίνος Καρατσιώλης (Κωδική ονομασία: DÁMA / KARAT)
Συντάκτης της «Χαραυγής» και μετέπειτα δημοσιογράφος στο CBC (ΡΙΚ)[cite: 1, 5, 15]. Διετέλεσε πρόεδρος της Ένωσης Κυπρίων Φοιτητών στην Τσεχοσλοβακία[cite: 1, 15]. Παρείχε πληροφορίες για τις πολιτικές πεποιθήσεις άλλων Κυπρίων φοιτητών και αποκάλυψε την ταυτότητα ενός πληροφοριοδότη του κυπριακού Υπουργείου Εξωτερικών[cite: 2, 5, 15]. Το 1970 εκτέλεσε αποστολή της StB στο Μόναχο (στα κεντρικά γραφεία του Radio Free Europe)[cite: 1, 15]. Θεωρείτο ένας από τους πιο πολύτιμους πράκτορες του δικτύου[cite: 1, 5, 15].
Συντάκτης της «Χαραυγής» και μετέπειτα δημοσιογράφος στο CBC (ΡΙΚ)[cite: 1, 5, 15]. Διετέλεσε πρόεδρος της Ένωσης Κυπρίων Φοιτητών στην Τσεχοσλοβακία[cite: 1, 15]. Παρείχε πληροφορίες για τις πολιτικές πεποιθήσεις άλλων Κυπρίων φοιτητών και αποκάλυψε την ταυτότητα ενός πληροφοριοδότη του κυπριακού Υπουργείου Εξωτερικών[cite: 2, 5, 15]. Το 1970 εκτέλεσε αποστολή της StB στο Μόναχο (στα κεντρικά γραφεία του Radio Free Europe)[cite: 1, 15]. Θεωρείτο ένας από τους πιο πολύτιμους πράκτορες του δικτύου[cite: 1, 5, 15].
Ευριπίδης Γεωργιάδης (Κωδική ονομασία: FIDAS)
Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου[cite: 1, 5]. Στρατολογήθηκε το 1977 και με την επιστροφή του στην Κύπρο, όπου άνοιξε ιδιωτικό ιατρείο, έδρασε ως «πράκτορας verbovčík» (στρατολόγος), με αποστολή να εντοπίζει και να στρατολογεί νέα άτομα για τις τσεχοσλοβακικές υπηρεσίες[cite: 1, 5].
Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου[cite: 1, 5]. Στρατολογήθηκε το 1977 και με την επιστροφή του στην Κύπρο, όπου άνοιξε ιδιωτικό ιατρείο, έδρασε ως «πράκτορας verbovčík» (στρατολόγος), με αποστολή να εντοπίζει και να στρατολογεί νέα άτομα για τις τσεχοσλοβακικές υπηρεσίες[cite: 1, 5].
Παύλος Φλουρέντζος (Κωδική ονομασία: ARCH)
Αρχαιολόγος, ο οποίος σπούδασε στην Τσεχοσλοβακία κατόπιν εισήγησης του ΑΚΕΛ[cite: 1, 5, 15]. Στρατολογήθηκε το 1975, καθώς η StB εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι η οικογένειά του έχασε την περιουσία της κατά την εισβολή του 1974[cite: 2, 15]. Εκπαιδεύτηκε σε κρυφή εγκατάσταση σε τεχνικές παρακολούθησης, τηλεφωνικές υποκλοπές και έλεγχο αλληλογραφίας[cite: 1, 5, 15]. Η συνεργασία του τερματίστηκε το 1985 λόγω χαμηλής ποιότητας πληροφοριών[cite: 2, 5, 15].
Αρχαιολόγος, ο οποίος σπούδασε στην Τσεχοσλοβακία κατόπιν εισήγησης του ΑΚΕΛ[cite: 1, 5, 15]. Στρατολογήθηκε το 1975, καθώς η StB εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι η οικογένειά του έχασε την περιουσία της κατά την εισβολή του 1974[cite: 2, 15]. Εκπαιδεύτηκε σε κρυφή εγκατάσταση σε τεχνικές παρακολούθησης, τηλεφωνικές υποκλοπές και έλεγχο αλληλογραφίας[cite: 1, 5, 15]. Η συνεργασία του τερματίστηκε το 1985 λόγω χαμηλής ποιότητας πληροφοριών[cite: 2, 5, 15].
Χάρης Βωβίδης (Κωδική ονομασία: DOPAL)
Διευθυντής του Προεδρικού Γραφείου και γραμματέας των Προέδρων Μακαρίου και Σπύρου Κυπριανού[cite: 1, 5]. Στρατολογήθηκε τον Δεκέμβριο του 1973[cite: 18]. Παρείχε πληροφορίες για τις δραστηριότητες του ΝΑΤΟ στην Κύπρο, τις κυβερνητικές συσκέψεις και συμμετείχε σε ενεργά μέτρα κατά του Ισραήλ[cite: 1, 18]. Σημειώνεται ότι ο ίδιος ο κ. Βωβίδης έχει διαψεύσει κατηγορηματικά οποιαδήποτε συνεργασία με ξένες υπηρεσίες, τονίζοντας ότι οι ενέργειές του απέβλεπαν αποκλειστικά στο εθνικό συμφέρον[cite: 1].
Διευθυντής του Προεδρικού Γραφείου και γραμματέας των Προέδρων Μακαρίου και Σπύρου Κυπριανού[cite: 1, 5]. Στρατολογήθηκε τον Δεκέμβριο του 1973[cite: 18]. Παρείχε πληροφορίες για τις δραστηριότητες του ΝΑΤΟ στην Κύπρο, τις κυβερνητικές συσκέψεις και συμμετείχε σε ενεργά μέτρα κατά του Ισραήλ[cite: 1, 18]. Σημειώνεται ότι ο ίδιος ο κ. Βωβίδης έχει διαψεύσει κατηγορηματικά οποιαδήποτε συνεργασία με ξένες υπηρεσίες, τονίζοντας ότι οι ενέργειές του απέβλεπαν αποκλειστικά στο εθνικό συμφέρον[cite: 1].
Χρυσόστομος Σοφιανός (Κωδική ονομασία: SUKRAN)
Υπουργός Παιδείας της κυβέρνησης Σπύρου Κυπριανού (1976-1980)[cite: 1, 5]. Μετά την απομάκρυνσή του από το υπουργείο, ίδρυσε το κόμμα ΠΑΜΕ και την εφημερίδα «Κυπριακή»[cite: 1]. Στρατολογήθηκε επίσημα το 1982[cite: 1]. Παρουσίαζε στην εφημερίδα του «ενεργά μέτρα» (άρθρα προπαγάνδας) της StB με αντάλλαγμα χρηματική αποζημίωση, η οποία αποτελούσε βασική πηγή εσόδων για την έκδοση της εφημερίδας[cite: 1, 2]. Η συνεργασία διακόπηκε το 1984[cite: 1].
Υπουργός Παιδείας της κυβέρνησης Σπύρου Κυπριανού (1976-1980)[cite: 1, 5]. Μετά την απομάκρυνσή του από το υπουργείο, ίδρυσε το κόμμα ΠΑΜΕ και την εφημερίδα «Κυπριακή»[cite: 1]. Στρατολογήθηκε επίσημα το 1982[cite: 1]. Παρουσίαζε στην εφημερίδα του «ενεργά μέτρα» (άρθρα προπαγάνδας) της StB με αντάλλαγμα χρηματική αποζημίωση, η οποία αποτελούσε βασική πηγή εσόδων για την έκδοση της εφημερίδας[cite: 1, 2]. Η συνεργασία διακόπηκε το 1984[cite: 1].
Παύλος Στόκκος (Κωδική ονομασία: BELIS)
Αστυνομικός διοικητής Λάρνακας και πρώην αγωνιστής της ΕΟΚΑ[cite: 1, 8]. Εκπαιδευμένος από το FBI και τις βρετανικές αρχές[cite: 5, 8]. Στρατολογήθηκε το 1978, λαμβάνοντας σημαντική οικονομική υποστήριξη[cite: 5, 8]. Παρείχε αναλύσεις για τα γεγονότα του 1974, την οργανωτική δομή της κυπριακής ΚΥΠ, τις δραστηριότητες της ΕΟΚΑ Β' και πληροφορίες για την ασφάλεια των πρεσβειών των ΗΠΑ, της Βρετανίας και του Ισραήλ[cite: 1, 5, 8]. Τιμήθηκε κρυφά στην Πράγα με μετάλλιο το 1981[cite: 5]. Η συνεργασία του διακόπηκε απότομα το 1982, όταν διέρρευσε ότι συνεργαζόταν παράλληλα με τη Μοσάντ[cite: 1, 5, 8].
Αστυνομικός διοικητής Λάρνακας και πρώην αγωνιστής της ΕΟΚΑ[cite: 1, 8]. Εκπαιδευμένος από το FBI και τις βρετανικές αρχές[cite: 5, 8]. Στρατολογήθηκε το 1978, λαμβάνοντας σημαντική οικονομική υποστήριξη[cite: 5, 8]. Παρείχε αναλύσεις για τα γεγονότα του 1974, την οργανωτική δομή της κυπριακής ΚΥΠ, τις δραστηριότητες της ΕΟΚΑ Β' και πληροφορίες για την ασφάλεια των πρεσβειών των ΗΠΑ, της Βρετανίας και του Ισραήλ[cite: 1, 5, 8]. Τιμήθηκε κρυφά στην Πράγα με μετάλλιο το 1981[cite: 5]. Η συνεργασία του διακόπηκε απότομα το 1982, όταν διέρρευσε ότι συνεργαζόταν παράλληλα με τη Μοσάντ[cite: 1, 5, 8].
ERSU (Χρίστου)
Εργαζόμενος σε λέσχη όπου σύχναζαν Βρετανοί στρατιωτικοί[cite: 1, 2]. Στρατολογήθηκε το 1981 υπό «ξένη σημαία» (πίστευε ότι βοηθούσε μια διεθνή ειρηνιστική οργάνωση κατά των βρετανικών βάσεων)[cite: 1, 2]. Η StB σχεδίαζε να τον χρησιμοποιήσει για να τοποθετήσει συσκευή υποκλοπής στη λέσχη αξιωματικών, σχέδιο που τελικά ματαιώθηκε[cite: 1, 2].
Εργαζόμενος σε λέσχη όπου σύχναζαν Βρετανοί στρατιωτικοί[cite: 1, 2]. Στρατολογήθηκε το 1981 υπό «ξένη σημαία» (πίστευε ότι βοηθούσε μια διεθνή ειρηνιστική οργάνωση κατά των βρετανικών βάσεων)[cite: 1, 2]. Η StB σχεδίαζε να τον χρησιμοποιήσει για να τοποθετήσει συσκευή υποκλοπής στη λέσχη αξιωματικών, σχέδιο που τελικά ματαιώθηκε[cite: 1, 2].
Φοιτητικές Οργανώσεις στις χώρες του Σοσιαλιστικού Μπλοκ και η σχέση τους με το ΑΚΕΛ
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, χιλιάδες Κύπριοι φοιτητές από φτωχές και μικρομεσαίες οικογένειες σπούδασαν με πλήρεις υποτροφίες σε χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού[cite: 2, 3]. Το ΑΚΕΛ και η νεολαία του, η ΕΔΟΝ, λειτουργούσαν ως οι αποκλειστικοί μεσάζοντες για τη διανομή αυτών των υποτροφιών, δημιουργώντας έναν ισχυρό δίαυλο πολιτικής εξάρτησης και επιρροής[cite: 1, 2, 3]. Οι φοιτητές οργανώνονταν σε εθνικές ενώσεις που ελέγχονταν ιδεολογικά από την κυπριακή Αριστερά[cite: 2]:
- Ένωση Κυπρίων Φοιτητών Σοβιετικής Ένωσης (ΕΚΦΣΕ):
Έδρα: Μόσχα, με κύριο άξονα το Πανεπιστήμιο Φιλίας των Λαών «Πατρίς Λουμούμπα» (UDN) και το MGU[cite: 2, 3].
Δράση & Σχέση με το ΑΚΕΛ: Η πολυπληθέστερη οργάνωση, η οποία διατηρούσε στενούς δεσμούς με τη σοβιετική Komsomol και το ΑΚΕΛ[cite: 2]. Διοργάνωνε πολιτικές εκδηλώσεις και αντιιμπεριαλιστικές κινητοποιήσεις[cite: 2].
Εξέχοντα Μέλη: Νίκος Πέτρου (ηγετικό στέλεχος της ΕΚΦΣΕ, ο οποίος σπούδασε οικονομικά στη Μόσχα και μετέπειτα έγινε μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΑΚΕΛ)[cite: 2, 10]. - Ένωση Κυπρίων Φοιτητών Βουλγαρίας (ΕΚΦΒ):
Έδρα: Σόφια, Φιλιππούπολη, Στάρα Ζαγόρα[cite: 2].
Δράση & Σχέση με το ΑΚΕΛ: Εκπροσωπούσε μια από τις μεγαλύτερες κοινότητες, καθώς η Βουλγαρία προσέφερε διαχρονικά πάνω από 5.000 υποτροφίες μέσω του ΑΚΕΛ[cite: 2]. Διοργάνωνε διαμαρτυρίες κατά της τουρκικής κατοχής[cite: 2].
Εξέχοντα Μέλη: Στέφανος Στεφάνου (νυν Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ, ο οποίος σπούδασε στη Σόφια την περίοδο 1984–1989) και Σωτηρούλα Χαραλάμπους (πρώην Υπουργός Εργασίας και στέλεχος του ΑΚΕΛ)[cite: 2]. - Ένωση Κυπρίων Φοιτητών Τσεχοσλοβακίας:
Έδρα: Πράγα και Μπρνο[cite: 2].
Δράση & Σχέση με το ΑΚΕΛ: Συνδεόταν άμεσα με τον μηχανισμό υποτροφιών του ΑΚΕΛ (το 1980, από τους 109 Κυπρίους που σπούδαζαν εκεί, οι 65 είχαν επιλεγεί απευθείας από το ΑΚΕΛ)[cite: 1, 15]. Συνεργαζόταν με την Παγκύπρια Ομοσπονδία Φοιτητικών Ενώσεων (ΠΟΦΝΕ)[cite: 2].
Εξέχοντα Μέλη: Κωνσταντίνος Καρατσιώλης (διετέλεσε πρόεδρος της Ένωσης, προτού στρατολογηθεί από την StB ως KARAT)[cite: 1, 2, 15]. - Ένωση Κυπρίων Φοιτητών Ρουμανίας & Ένωση Κυπρίων Φοιτητών Ουγγαρίας:
Δράση & Σχέση με το ΑΚΕΛ: Λειτουργούσαν υπό τον συντονισμό των αριστερών φοιτητικών δικτύων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, προσφέροντας διέξοδο σπουδών σε Κύπριους με τη μεσολάβηση του κόμματος[cite: 2].
Πίνακας Πηγών & Αναφορών
| Κωδικός Αναφοράς (Ref) | Τίτλος Πηγής | Σύνδεσμος (Link) |
|---|---|---|
| [cite: 2] | Full article: In the Service of the Eastern Bloc: Czechoslovak Intelligence and the Cyprus Conflict 1974–1989 | |
| [cite: 5] | Cypriot collaborators for Cold War Czechoslovak intelligence named | |
| [cite: 8] | Ποιοι ήταν και πώς δρούσαν οι «πράκτορες» των Μυστικών Υπηρεσιών της Τσεχοσλοβακίας στην Κύπρο – Μέρος Β΄ | |
| [cite: 10] | AKEL grief at the passing away of comrade Nikos Petrou | |
| [cite: 15] | Οι «πράκτορες» των Μυστικών Υπηρεσιών της Τσεχοσλοβακίας στην Κύπρο (ΟΝΗΣΙΛΟΣ) |
