Οι Κύπριοι Συνεργάτες των Μυστικών Υπηρεσιών της Τσεχοσλοβακίας

Παρακάτω ακολουθεί η λίστα με τους Κύπριους που φέρονται να συνεργάστηκαν ως μυστικοί πράκτορες, συνεργάτες ή πληροφοριοδότες των μυστικών υπηρεσιών της Τσεχοσλοβακίας (Ανατολικό Μπλοκ), βάσει των αρχείων που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας από τον ερευνητή Jan Koura[cite: 2, 3]. Η στρατολόγησή τους αφορούσε κυρίως στελέχη του ΑΚΕΛ, φοιτητές που σπούδαζαν στην Τσεχοσλοβακία, καθώς και κρατικούς αξιωματούχους[cite: 1, 6].

Λίστα Πρακτόρων / Συνεργατών:

• Ντίνος Κωνσταντίνου (Κωδική ονομασία: CANDA): Ήταν βουλευτής του ΑΚΕΛ και είχε ισχυρή θέση που του προσέφερε ευρύ φάσμα διασυνδέσεων σε κυβερνητικό επίπεδο[cite: 2]. Η συνεργασία του ξεκίνησε το 1970 (μέσω του Τσεχοσλοβάκου αξιωματούχου Josef Grégr) και αναβαθμίστηκε το 1977, παρέχοντας πολύτιμες λεπτομέρειες από συζητήσεις στο γραφείο του Προέδρου και από κοινοβουλευτικές συναντήσεις, προτού ολοκληρωθεί το 1981[cite: 6].
• Χριστόφορος Ιωαννίδης (Κωδική ονομασία: FAHR): Διετέλεσε Αναπληρωτής Προϊστάμενος του Διεθνούς Τμήματος του ΑΚΕΛ και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος. Είχε σπουδάσει στην Τσεχοσλοβακία και το 1986 το ΑΚΕΛ τον όρισε εκπρόσωπό του στο περιοδικό "Problems of Peace and Socialism" στην Πράγα. Η συνεργασία του διήρκεσε μέχρι τον Νοέμβριο του 1989[cite: 2, 6].
• Σταύρος Αγγελίδης (Κωδική ονομασία: AKRIS): Εργαζόταν ως δημοσιογράφος στη «Χαραυγή» (την εφημερίδα του ΑΚΕΛ) και ήταν ανταποκριτής του Τσεχοσλοβακικού Τύπου (ČTK) στην Κύπρο. Επιστρατεύτηκε το 1978 και εκτελούσε επιχειρήσεις συλλογής πληροφοριών και «ενεργών μέτρων» μέχρι το 1989[cite: 2, 6].
• Κωνσταντίνος Καρατσιώλης (Κωδική ονομασία: DÁMA και μετέπειτα KARAT): Συντάκτης της «Χαραυγής», ο οποίος έλαβε υποτροφία για σπουδές στην Τσεχοσλοβακία και διετέλεσε πρόεδρος της Ένωσης Κυπρίων Φοιτητών εκεί. Παρείχε πληροφορίες για άλλους φοιτητές και εκτελούσε αποστολές στο εξωτερικό, θεωρούμενος ως ένας από τους πολυτιμότερους κρίκους του δικτύου[cite: 2, 3].
• Ευριπίδης Γεωργιάδης (Κωδική ονομασία: FIDAS): Φοιτητής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου. Κατά την επιστροφή του στην Κύπρο άνοιξε ιδιωτικό ιατρείο και έδρασε ως «πράκτορας verbovčík» (στρατολόγος), επιφορτισμένος με την ανεύρεση και στρατολόγηση νέων ατόμων πρόθυμων να συνεργαστούν με τις τσεχοσλοβακικές υπηρεσίες[cite: 2].
• Παύλος Φλουρέντζος (Κωδική ονομασία: ARCH): Αρχαιολόγος, ο οποίος σπούδαζε στην Τσεχοσλοβακία κατόπιν εισήγησης του ΑΚΕΛ[cite: 6]. Εκπαιδεύτηκε σε κρυφή εγκατάσταση σε τεχνικές παρακολούθησης, τηλεφωνικές υποκλοπές και έλεγχο αλληλογραφίας, συνεργαζόμενος από το 1975 μέχρι το 1985[cite: 2, 3].
• Χάρης Βωβίδης (Κωδική ονομασία: DOPAL): Ήταν Επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου και διετέλεσε γραμματέας του Προέδρου Μακαρίου και μετέπειτα του Σπύρου Κυπριανού. Φέρεται να παρείχε χρήσιμες πληροφορίες από τις κυβερνητικές συσκέψεις, για τις δραστηριότητες του ΝΑΤΟ και να συμμετείχε σε επιχειρήσεις κατά του Ισραήλ[cite: 1, 12]. Ωστόσο, σημειώνεται πως ο ίδιος, σε μαρτυρία του, έχει διαψεύσει κατηγορηματικά οποιαδήποτε συνεργασία με ξένες μυστικές υπηρεσίες[cite: 1].
• Χρυσόστομος Σοφιανός (Κωδική ονομασία: SUKRAN): Διορίστηκε Υπουργός Παιδείας το 1976 από τον Μακάριο. Αργότερα ίδρυσε δικό του κόμμα (ΠΑΜΕ) και εφημερίδα («Κυπριακή»), μέσω της οποίας παρουσίαζε "ενεργά μέτρα" των Τσεχοσλοβάκων λαμβάνοντας οικονομική αποζημίωση, μέχρι τη διακοπή της συνεργασίας το 1984[cite: 2, 3].
• Παύλος Στόκκος (Κωδική ονομασία: BELIS): Αστυνομικός διοικητής στη Λάρνακα και πρώην αγωνιστής της ΕΟΚΑ[cite: 2]. Παρείχε πληροφορίες για την οργανωτική δομή της ΚΥΠ (Κυπριακής Υπηρεσίας Πληροφοριών), για την ΕΟΚΑ Β', και προσπαθούσε να προωθήσει αστυνομικούς σε σχολές των ΗΠΑ/Βρετανίας, μέχρι που διέρρευσε συνεργασία του με την ισραηλινή Μοσάντ το 1982[cite: 1, 5].

Σχέση με το ΑΚΕΛ και την ΕΔΟΝ

Η πλειοψηφία του κατασκοπευτικού δικτύου είχε άμεση σχέση με το ΑΚΕΛ, το οποίο διατηρούσε στενούς δεσμούς με το Κομμουνιστικό Κόμμα Τσεχοσλοβακίας από τη δεκαετία του 1950[cite: 6]. Πολλά από τα άτομα της λίστας (Κωνσταντίνου, Ιωαννίδης, Αγγελίδης, Καρατσιώλης) ήταν υψηλόβαθμα στελέχη της Κεντρικής Επιτροπής, βουλευτές, ή δημοσιογράφοι στο κομματικό όργανο (τη «Χαραυγή»)[cite: 2, 6]. Το κόμμα πρότεινε φοιτητές για δωρεάν σπουδές (υποτροφίες) στην Πράγα, και από αυτή τη «δεξαμενή» οι μυστικές υπηρεσίες επέλεγαν και στρατολογούσαν τους μελλοντικούς πράκτορές τους παρακολουθώντας τους κατά τη διάρκεια των σπουδών τους[cite: 3, 6]. Βασικό κίνητρο των συνεργατών από τον κύκλο του ΑΚΕΛ ήταν η έντονη ιδεολογική συγγένεια με το Σοσιαλιστικό Μπλοκ[cite: 1]. Σχετικά με την ΕΔΟΝ: Αν και η ΕΔΟΝ και η φοιτητική "Προοδευτική" αποτελούν τη νεολαία του κόμματος, στα συγκεκριμένα αρχεία που διέρρευσαν δεν γίνεται ονομαστική αναφορά στην «ΕΔΟΝ» ως οργανωμένο όχημα της κατασκοπείας, αλλά ο μηχανισμός εστίαζε απευθείας στην Ένωση Κυπρίων Φοιτητών στην Τσεχοσλοβακία και στον ρόλο της ηγεσίας του ΑΚΕΛ στην επιλογή των υποτρόφων[cite: 3].

Θέσεις στην Κυβέρνηση

Όπως προκύπτει από τη λίστα, οι πράκτορες και συνεργάτες του δικτύου κατάφεραν να διεισδύσουν στα υψηλότερα κλιμάκια της Κυπριακής Δημοκρατίας[cite: 1, 2]. Οι θέσεις που κατείχαν περιλάμβαναν:

• Υπουργός Παιδείας (Χρ. Σοφιανός)[cite: 2].
• Γραμματέας των Προέδρων Μακαρίου και Κυπριανού / Επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου (Χ. Βωβίδης)[cite: 1, 2].
• Βουλευτής της Κυπριακής Βουλής (Ντ. Κωνσταντίνου)[cite: 2].
• Αστυνομικός Διοικητής Λάρνακας (Π. Στόκκος)[cite: 2].

Πίνακας Πηγών / Αναφορών (References)