Παύλος Στόκκος: Ο Κατάσκοπος Belis στα Αρχεία της StB

Βάσει των αποχαρακτηρισμένων αρχείων των μυστικών υπηρεσιών της Τσεχοσλοβακίας (StB) που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας, ο Παύλος Στόκκος θεωρείτο ένα από τα πιο πολύτιμα και ανεκτίμητα μέλη του κατασκοπευτικού δικτύου του Ανατολικού Μπλοκ στην Κύπρο, καθώς διέθετε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο προσβάσεων σε κρατικά και διεθνή απόρρητα[cite: 2, 6].

1. Προσωπικό και Επαγγελματικό Υπόβαθρο

• Δράση στην ΕΟΚΑ & την Αστυνομία: Ο Παύλος Στόκκος υπήρξε αγωνιστής της ΕΟΚΑ[cite: 1, 2]. Προτού πραγματοποιηθεί η τουρκική εισβολή του 1974, υπηρέτησε ως Αστυνομικός Διοικητής στη Λάρνακα[cite: 2, 4], ενώ αργότερα κατέλαβε τη θέση του βοηθού/αναπληρωτή αρχηγού της κυπριακής αστυνομίας (deputy police chief)[cite: 6].
• Εκπαίδευση: Διέθετε άρτια επαγγελματική κατάρτιση, έχοντας ολοκληρώσει το 1963 έναν κύκλο εκπαίδευσης του FBI στις Ηνωμένες Πολιτείες[cite: 2, 4, 6], ενώ έλαβε παρόμοια εκπαίδευση και στο Ηνωμένο Βασίλειο[cite: 2, 6].
• Αντίσταση στο Πραξικόπημα: Κατά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, ο Στόκκος τάχθηκε ανοιχτά με το μέρος των δημοκρατικών δυνάμεων που αντιτάχθηκαν στον Νίκο Σαμψών, με αποτέλεσμα να φυλακιστεί για σύντομο χρονικό διάστημα[cite: 2]. Με την επιστροφή του Προέδρου Μακαρίου στο νησί, ανταμείφθηκε για την πίστη του στη συνταγματική νομιμότητα και έλαβε προαγωγή[cite: 2].
• Η κατηγορία για κατασκοπία: Στα κυπριακά χρονικά αναφέρεται πως ο Στόκκος είχε κατηγορηθεί στο παρελθόν για κατασκοπία υπέρ του Ισραήλ, υπόθεση για την οποία αθωώθηκε, αλλά δεν επέστρεψε ποτέ στα καθήκοντά του στην αστυνομία[cite: 2].

2. Η Στρατολόγηση από την StB και η Οικονομική Διάσταση

• Η Προσέγγιση: Η αρχική επαφή του Στόκκου με το κυπριακό κλιμάκιο (residency) της τσεχοσλοβακικής υπηρεσίας StB έγινε το 1977[cite: 2].
• Η Διαθεσιμότητα και η Στρατολόγηση: Το 1978, όταν ο Στόκκος τέθηκε σε διαθεσιμότητα, βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη οικονομική θέση και αντιμετώπιζε σκληρές συνθήκες διαβίωσης[cite: 2, 6]. Η τσεχοσλοβακική πρεσβεία στη Λευκωσία τον προσέγγισε και άρχισε να τον υποστηρίζει συστηματικά οικονομικά[cite: 2, 6]. Η οικονομική αυτή αρωγή έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην απόφασή του να συνεργαστεί επίσημα με την StB το ίδιο έτος, λαμβάνοντας την κωδική ονομασία BELIS[cite: 1, 2, 4, 6].
• Αμοιβές και Εξοπλισμός: Ο Στόκκος υπήρξε ένας από τους πλέον ακριβοπληρωμένους πράκτορες του δικτύου[cite: 6]. Σύμφωνα με τα αρχεία της StB, έλαβε ως αμοιβή το ποσό των 4.953 κυπριακών λιρών (CY£) και 3.500 δολαρίων ΗΠΑ (US$)[cite: 6]. Επιπλέον, κατόπιν δικού του αιτήματος, ο Τσεχοσλοβάκος πρέσβης Miroslav Chytry του παρείχε τσεχοσλοβακικά πιστόλια και πυρομαχικά[cite: 6].

3. Κατασκοπευτική Δράση και Πληροφορίες που Παρείχε

Οι τσεχοσλοβακικές υπηρεσίες θεωρούσαν ότι το «κατασκοπευτικό δυναμικό» (intelligence potential) του Στόκκου ήταν εξαιρετικά υψηλό, καθώς διατηρούσε στενές επαφές με στελέχη της Κυπριακής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΚΥΠ)[cite: 2, 6]. Κατά τη διάρκεια της συνεργασίας του παρείχε:

• Απόρρητες Αναλύσεις & Στοιχεία: Εμπεριστατωμένες αναλύσεις για τα γεγονότα και το παρασκήνιο της εισβολής του 1974, λεπτομέρειες για την οργανωτική δομή και τη λειτουργία της κυπριακής ΚΥΠ, πληροφορίες σχετικά με τη μυστική συνεργασία του εκάστοτε Αρχηγού της ΚΥΠ με την αμερικανική CIA, και στοιχεία για τις δραστηριότητες και τις εσωτερικές κινήσεις της παράνομης οργάνωσης ΕΟΚΑ Β'[cite: 1, 2, 4]. Πληροφορίες για την ασφάλεια των πρεσβειών των ΗΠΑ, της Μεγάλης Βρετανίας και του Ισραήλ στην Κύπρο, καθώς διατηρούσε επαφές με τους υπεύθυνους ασφαλείας τους[cite: 1, 2, 4, 6]. Επίσης, παρείχε την απόρρητη ετήσια έκθεση της ισραηλινής αστυνομίας για το έτος 1976[cite: 2].
• Προσβάσεις & Πληροφοριοδότες: Είχε πρόσβαση στα αστυνομικά αρχεία και στα μητρώα οχημάτων[cite: 2, 4, 6]. Το σημαντικότερο, ωστόσο, ήταν ότι είχε στρατολογήσει δικό του πληροφοριοδότη μέσα στην Κυπριακή Αστυνομία στη βρετανική βάση της Δεκέλειας, εξασφαλίζοντας άμεση ροή πληροφοριών για τις δραστηριότητες εντός των βάσεων[cite: 2, 4, 6].
• Αποστολή Στρατολόγησης Νέων Πρακτόρων: Μετά την επίσημη πρόσληψή του, η StB του ανέθεσε ως πρωτεύον καθήκον να εντοπίσει έναν νεαρό, φέρελπι Κύπριο αστυνομικό ο οποίος θα προωθείτο για εκπαίδευση σε ειδικές αστυνομικές σχολές στο Ηνωμένο Βασίλειο ή τις ΗΠΑ, με σκοπό να διευκολυνθεί στη συνέχεια η στρατολόγηση και η συνεργασία του με τις τσεχοσλοβακικές υπηρεσίες[cite: 2].

4. Μυστική Μετάβαση και Βράβευση στην Πράγα

Η StB έμεινε τόσο ικανοποιημένη από την ποιότητα και την εθνική αξία των πληροφοριών που μετέφερε ο BELIS, που αποφάσισε να τον τιμήσει στο υψηλότερο επίπεδο:

• Τον Σεπτέμβριο του 1981, τον μετέφεραν άκρως μυστικά στην Πράγα[cite: 1, 6].
• Εκεί, ο ίδιος ο Αρχηγός της Τσεχοσλοβακικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, Karel Sochor, του απένειμε το επίσημο «Μετάλλιο του Σώματος Εθνικής Ασφαλείας» (Medal of the National Security Corps)[cite: 6].

5. Ο Διπλός Ρόλος και η Απότομη Διακοπή της Συνεργασίας

Η πολυεπίπεδη και επιτυχημένη αυτή συνεργασία έληξε απότομα και απροσδόκητα το 1982[cite: 1, 2, 4, 6]. Η StB έλαβε σοβαρές αναφορές και πληροφορίες που αποκάλυπταν ότι ο Στόκκος συνεργαζόταν παράλληλα και με την ισραηλινή μυστική υπηρεσία Μοσάντ (Mossad)[cite: 1, 2, 4, 6]. Η αποκάλυψη ότι λειτουργούσε ως διπλός πράκτορας οδήγησε τις τσεχοσλοβακικές αρχές στην άμεση και οριστική διακοπή κάθε επαφής μαζί του[cite: 2, 4, 6].

Πίνακας Πηγών